Nötrinolar, evrenin sır perdesini aralayabilir

Evrende en fazla bulunan sadece yakalanması zor parçacıklar olan nötrinolar, evrenin sır perdesinin aralanmasını sağlayacak araştırmalara ışık tutuyor. Temel parçacıkların en gizemlisi olan, bu yüzden “hayalet parçacıklar” da denen nötrinolar, evrenin her yerinde bulunuyor. Yok denecek kadar minik bir kütleye, ışık hızına yakın bir hıza haiz olmaları ve elektrik yükü barındırmamaları sebebiyle benzersiz özelliklere haiz nötrinolar, hemen hemen proton ve nötron bile yokken evrende bulunduklarından, onları idrak etmek, evrenin de gizeminin çözülebilmesi anlamına geliyor.

Kısa bir süre ilkin, Mersin’de inşa edilen Akkuyu Nükleer Güç Santralinin (NGS) Rusya’daki referans santrali olan Novovoronej NGS’de bir nötrino araştırma tesisinin kurulacağına ilişkin haber, fizik camiasını heyecanlandırdı. Yakın gelecekte, nötrino akışının yanı sıra beta, gama ve nötron arka planlarını da izleyecek olan tesise son aşama kırılgan detektörler kurulacak. Proje, nükleer santrallerin güvenliğini artırarak, bir nükleer reaktörün faaliyetinin uzaktan izlenmesinin yanında mühim araştırmaların yapılmasını da sağlayacak.

Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Haluk Yücel, mevzuya ilişkin değerlendirmesinde, nötrino detektörlerinin evrenin işleyişinin anlaşılmasında büyük bir rol oynadığını belirtirken, Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Kısmı Nükleer Fizik Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bahadır Saygı ise nötrinoların pek fazlaca soruya yanıt bulunmasını sağlayacağını söylemiş oldu.

“Evren daha iyi anlaşılacak”

Nükleer Fizik Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Saygı, “Nötrino parçacıkları ile ilgili oldukça geniş, çeşitli ve devamlı gelişen alanlar karşımıza çıkmaktadır. Nötrinolara ilişkin deneysel ve kuramsal emek harcamalar özetlemek gerekirse aşağıdaki soruları cevaplamaya yöneliktir. Değişik nötrinoların kütleleri nedir? Nötrinolar, Big Bang kozmolojisini iyi mi etkisinde bırakır? Nötrinolar salınım hareketi yapar mı? Nötrinolar, uzay ve madde içinden geçerken karakter değiştirir mi? Nötrinolar, karşıt-nötrinolardan temelde değişik mıdır? Yıldızlar çöküp süpernova oluştururken, nötrinoların kozmolojideki görevi nedir? Bu sorulara verilecek cevaplar ile içinde yaşadığımız evren daha iyi anlaşılacaktır” dedi.

Nötrinoları saptayabilmek için hacim olarak fazlaca büyük ve oldukça kırılgan detektörler icap ettiğini belirten Saygı, “Alfa, beta benzer biçimde yüklü parçacıkların havada gidebilecekleri mesafeler sınırlıdır, bu sebeple havadaki moleküller ya da içlerinden geçtikleri maddeler ile temas etme ihtimalleri oldukça yüksektir. Bu yüzden bu parçacıklar minik boyutlu detektörler yardımı ile tespit edilebilir. Nötrinolar ise herhangi bir madde ile etkileşmeden fazlaca uzun yollar kat edebilirler. Bu düşük etkileşme ihtimalleri de nötrinoları tespit etme şansımızı olukça azaltmaktadır. Bu yüzden nötrinoları tespit etmede kullanılan detektör geometrisi, etkileşim şansını çoğaltmak için oldukça büyük boyutlara ulaşmaktadır” diye konuştu.

Günümüz nükleer reaktörlerinde güç üretiminin fisyon reaksiyonları sonucu ortaya çıktığını, fisyon reaksiyonları sonucu ortaya çıkan uyarılmış çekirdeklerin beta bozunumu yaparak daha kesin hale geldiğini belirten Saygı, “Bu süre zarfında da ortaya elektronlara ilişik anti nötrinolar ortaya çıkmaktadır. Bu nötrinolar sistemden enerji çekmelerine karşın öteki taraftan radyoaktif değildirler. Dolayısı ile buradan çıkan nötrinoların herhangi bir güvenlik tehdidi oluşturduğundan bahsedilemez” ifadelerini kullandı.

“Akkuyu’nun bir bilim merkezi olma yolunda potansiyeli de oldukça yüksek”

Nötrinoların başlangıçta kütlesiz olduğu düşünülürken, atmosferden ve güneşten gelen nötrinolar üstüne meydana getirilen ölçümlerde nötrinoların kütleye haiz oldukları ve değişik kütle değerleri içinde salınım yaptıkları anlaşılmıştır. Bu salınım “theta13” adlı bir parametre ile tanımlanmıştır. Bu parametre yardımı ile nötrinoların iyi mi karıştığı ve değişik nötrinoların birbiri ile iyi mi ilişkili oldukları nicel olarak betimlenebildiğini özetleyen Saygı, “Nükleer reaktör temelli nötrino deneylerinde işte bu theta13 niceliği ölçülebilmektedir. Bu niceliğe benzer başka parametrelerin keşfi, evrenin gizemini anlamamız noktasında yolumuza ışık tutacaktır. Bu biçim kırılgan ölçümler yapmak, mesela evrende niçin karşıt madde yerine maddenin baskın geldiği benzer biçimde bilim dünyasını meşgul eden sorulara yanıt bulmaya destek olacaktır. Akkuyu nükleer tesisinin bu aşamada ağır sanayide atılımlar meydana getiren Türk devletinin enerji ihtiyacını karşılayacağı benzer biçimde hem de bilimsel sorulara yanıt bulabileceğimiz bir bilim merkezi olma yolunda potansiyeli de oldukça yüksektir” dedi.

Nötrinoların temel parçacıklardan biri bulunduğunu ve bunların iç yapısının hemen hemen tamamen keşfedilmediğini kaydeden Saygı, şu şekilde devam etti: “Nötrinoları incelemek oldukça zor olsa gerek. Yalnız yerçekimi ve zayıf nükleer etkileşimlere tepki vermektedirler. Zayıf nükleer etkileşimlerin de etkileşim mesafeleri oldukça düşük olduğundan büyük kütlelerin içinden oldukça rahat bir halde geçip gitmektedirler.”

“Nötrino fiziğine deneysel giriş yapmış oluruz”

Öte taraftan, Ankara Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Yücel de Akkuyu NGS’nin faaliyete geçmesinin arkasından çevresine kurulacak dedektörler yardımıyla temel araştırmalar için yeni nesillerin ufkunun açılacağını altını çizdi. Prof. Dr. Yücel, Akkuyu’da 4 reaktörün bulunduğunu belirterek, “Reaktörler faaliyete geçtikten sonrasında Akkuyu’nun çevresine kurulacak detektörler yardımıyla nötrinolarla ilgili incelemeler yapılabilir. Bu sayede Türkiye olarak nötrino fiziğine giriş yapmış oluruz” dedi.

Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi Cern’de nötrinolarla ilgili deneysel emek harcamalar yapıldığını hatırlatan Yücel, Türklerin de nötrino tesislerinde, yerinde incelemeler yapabileceklerine ve bunun gelecek nesiller için büyük faydalar sunacağına dikkati çekti.

“Nötrinolar, reaktörün güvenlik ve güvenlik kurallarına nazaran çalıştırılıp çalıştırılmadığının da anlaşılmasını sağlar”

Yücel ek olarak, uzaktan nötrino ölçümlerinin yapılmasının bir reaktörün evvelde belirlenmiş güvenlik ve güvenlik kurallarına nazaran çalıştırılıp çalıştırılmadığının da anlaşılmasını sağlayacağını söylemiş oldu. Yücel, söz mevzusu dedektörlerin, nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanımını güvence altına alacak teknolojik bir gelişme olacağının ve nükleer güvenlik açısından da büyük ehemmiyet taşıdığının altını çizdi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

mersin escort antalya escort bursa escort antalya escort istanbul evden eve nakliyat fethiye escort escort bayan